Estetyka dyskursu nacjonalistycznego w Polsce... - red. Ulrich Schmid

Autorzy ze Szwajcarii, Niemiec i Polski odpowiadają m.in. na następujące pytania:

Jak wyglądała polska odmiana nacjonalizmu?

Jakie formy twórczości artystycznej konstytuują autentycznie nacjonalistyczną estetykę?

Czy współcześni dostrzegali jej totalitarny potencjał?

Jak układały się wzajemne stosunki między nacjonalizmem a katolicyzmem?

Co wzajemnie pociągało, a co odstręczało od siebie polską prawicę, włoskich faszystów i niemieckich narodowych socjalistów?

Tożsamość narodowa kryje w sobie wartości i pułapki. Kiedy moja tożsamość staje się obiektem agresji zewnętrznej, czuję, że atakowana jest moja wolność i godność. Kiedy mój język ojczysty jest dyskryminowany, tradycja mego narodu jest cenzurowana, prawo do szacunku dla mojej przeszłości narodowej jest poddawane represji - wtedy odczuwam, że moje człowieczeństwo jest poniewierane. Obronę swego społeczeństwa nie pozwalam nazywać nacjonalizmem.

Nacjonalizmem jest wrogość czy pogardliwe lekceważenie dla tożsamości narodowej bliźniego - cudzoziemca. I nacjonalizmem jest przekonanie, że tylko mój - etniczno-religijny - pogląd na kształt duchowy mego narodu jest właściwy, bowiem tylko ja posiadłem prawdę ostateczną o sekretach narodowej duszy. Dlatego nacjonalizm odrzuca pluralizm, a odmienności postrzega jako narodową zdradę czy apostazję. W imię tego schematu usuwano z kultury polskiej Gombrowicza, Miłosza i Szymborską.

Nacjonalizm nie lubi różnorodności - lubi jednolitość: Jeden naród, jedno państwo, jeden wódz. Dlatego często nacjonalizm prowadzi do katastrof; dlatego trzeba nacjonalizm obserwować z uwagą. Zawarte w tym tomie studia nad nacjonalistycznym dyskursem w Polsce międzywojennej zasługują na staranną i pilną lekturę.

Adam Michnik

Autorzy:

Monika Bednarczuk, Marek Czapelski, Stefan Guth, Lechosław Lameński, Iwona Luba, Sabina Schaffner, Ulrich Schmid, Joanna M. Sosnowska, Pascal Trees, Maciej Urbanowski, Isabelle Vonlanthen, Iwona Wiśniewska.