Halszka T.1 Na brzegu rzeki - Aldona Żółtowska

Dzisiejsza recenzja dotyczyć będzie twórczości autorki Aldony Żółtowskiej. Przed wami książka „Na brzegu rzeki. Halszka”. Tom pierwszy to powieść, która na pierwszy rzut oka może wydawać się klasycznym romansem obyczajowym, jednak z czasem ukazuje się jako głęboka refleksja nad ludzkim losem, pamięcią oraz konsekwencjami wyborów podejmowanych pod presją społecznych ograniczeń. To też debiut literacki, który porusza różne wątki od relacji społecznych i rodzinnych, przez tajemnicę sprzed lat, aż po poszukiwanie własnej tożsamości w cieniu historii rodzinnej i ogólnych burz XX wieku. Uwaga, będą spoilery, ale to świadome posunięcie, mające na celu zachęcenie was do przeczytania i poznania tej historii. Akcja powieści rozgrywa się w dwóch epokach: latach dwudziestych XX wieku w Łodzi oraz w powojennej rzeczywistości 1949 roku. Autorka z delikatną, ale wyrazistą ręką prowadzi narrację, splatając wątki dwóch postaci: Chai Madejskiej i jej syna Maksymiliana oraz wprowadzając tajemniczą, tytułową Halszkę. Chaja, młoda dziewczyna z ubogiej rodziny, wychowana przez samotną matkę, która została odrzucona przez bliskich za związek z „gojem”, przypadkowo spotyka bogatego przemysłowca. Na początku nie zdaje sobie sprawy z jego statusu społecznego ani z prawdziwej roli, jaką odegra w jej życiu. Prosi go o pomoc, nie dla siebie, lecz dla dziecka, które nosi pod sercem. To spotkanie wydaje się być zrządzeniem losu i legendarnym „punktem zwrotnym” w życiu obu bohaterów, a jego konsekwencje wykraczają daleko poza proste „happy end” klasycznego romansu. Książka zyskuje na wartości dzięki sposobowi, w jaki autorka ukazuje psychologiczne niuanse swoich postaci. Chaja, z jednej strony niewinna i romantyczna w swoich pragnieniach, z drugiej twarda i pragmatyczna w codziennych zmaganiach o byt, staje się portretem kobiety, która próbuje przetrwać mimo historii, która zdaje się ją przerastać. Losy jej syna Maksymiliana, który po latach zostaje nauczycielem w małym miasteczku Wiktorów, wprowadzają kolejny poziom narracji, ukazując rodzinne dziedzictwo traum i sekretów. To on, napotykając w Wiktorowie historię Halszki i jej niewyjaśniony los, zaczyna odkrywać coś więcej niż tylko lokalne plotki. W tym miejscu zaczynają się najważniejsze spoilery fabularne: Halszka, młoda kobieta, o której krążą liczne opowieści i domysły, okazuje się kimś więcej niż tylko lokalną tajemnicą. Maksymilian, choć oficjalnie jej nie zna, zostaje zafascynowany jej historią, którą stopniowo rekonstruuje z fragmentów opowieści innych bohaterów i odnalezionych poszlak. Halszka najprawdopodobniej… Nie tutaj nic więcej nie napisze, ale uwierzcie, warto poznać tę historię. Oczami wyobraźni widzę, jak ciekawi was cała ta opowieść. :D Autorka stawia przed nami szereg pytań o to, jak pamięć i brak pełnej wiedzy o przeszłości mogą determinować nasze życie. To strategia, która, choć nie każdemu przypadnie do gustu, skutecznie podtrzymuje napięcie i zapowiada dalszy rozwój w tomie drugim. Podoba mi się, że autorka nie unika trudnych tematów począwszy od mezaliansu społecznego, przez biedę i wykluczenie, po powojenne realia mniejszych miasteczek, w których każdy sekret wydaje się być jednocześnie kluczem do bolesnej prawdy. Choć jest to debiut, momentami jego siłą jest autentyczna wrażliwość narracyjna, umiejętność budowania napięcia bez sztucznego patosu oraz wielowarstwowa konstrukcja fabuły, która pozostawia nas z pytaniami, a nie z gotowymi odpowiedziami. Według mnie to lektura, która może się spodobać fanom literatury obyczajowej, jak i tym, którzy lubią, gdy powieść poprzez prywatne historie bohaterów dotyka uniwersalnych ludzkich dylematów.

„Halszka. Na brzegu rzeki” autorstwa Aldony Żółtowskiej to poruszająca powieść obyczajowa, która przenosi czytelnika do międzywojennej Łodzi oraz powojennej Polski - końca lat czterdziestych. To debiut literacki, który zaskakuje dojrzałością języka, głębią psychologiczną postaci i umiejętnym połączeniem fikcji z realiami historycznymi. Osobiście uwielbiam sięgać po debiuty, bo tak jak to miało miejsce w tym przypadku, mogę odkrywać wspaniałych autorów, którzy zostają ze mną na dłużej! Pierwsza część opowieści skupia się na losach Chai Madejskiej, młodej kobiety z ubogiego domu, która w 1926 roku przypadkiem spotyka zamożnego łódzkiego fabrykanta. Pozornie zwykła relacja okazuje się początkiem skomplikowanej historii społecznego mezaliansu, walki o godność i trudnych wyborów życiowych. Chaja, walcząca nie tylko z własną biedą, ale także z bezwzględnymi realiami epoki, staje się symbolem kobiety próbującej wyrwać się z narzuconych jej ram. Równoległa oś fabularna toczy się w 1949 roku, gdy dorosły syn Chai, Maksymilian, podejmuje pracę nauczyciela w niewielkiej miejscowości Wiktorów. Tam natrafia na ślad historii tajemniczej kobiety – tytułowej Halszki – której przeszłość okazuje się głęboko spleciona z jego własną tożsamością. Przeszłość i teraźniejszość splatają się tu w emocjonalnie intensywną narrację, która odsłania stopniowo rodzinne tajemnice i dramaty skrywane przez lata. Żółtowska pisze z dużym wyczuciem i wrażliwością. Jej styl jest z jednej strony lekki i przystępny, a z drugiej pełen subtelnych obserwacji społecznych i psychologicznych, jak również niezwykle emocjonalny. Postacie w powieści są ukazane wielowymiarowo, z szacunkiem dla ich złożoności. Halszka, jak i Chaja, nie są jednoznaczne – bywają silne i kruche, pełne pasji i rezygnacji, bliskie i trudne zarazem. Ich losy poruszają nie tylko ze względu na emocjonalny ciężar, ale także dlatego, że są głęboko zakorzenione w realiach epoki – klasowych podziałach, moralnych oczekiwaniach i społecznym wykluczeniu. Na uwagę zasługuje także tło historyczne – Łódź międzywojenna i Polska powojenna ukazane są z dużą dbałością o szczegóły, świetnie oddając realia tamtych lat. Autorka nie poprzestaje na powierzchownych dekoracjach, lecz wnika w atmosferę czasów – ich brutalność, niepewność, ale i cichą nadzieję. To sprawia, że książka staje się nie tylko emocjonalną opowieścią o ludzkich losach, ale również swoistym świadectwem epoki. „Halszka. Na brzegu rzeki” to powieść, którą warto smakować powoli – nie dla szybkiego zaspokojenia ciekawości, lecz dla pogłębionej refleksji nad ludzkim losem, społecznymi ograniczeniami i siłą kobiet, które mimo wszystko próbują budować własne życie. To książka o przetrwaniu, tożsamości i trudnym dziedzictwie, które niosą kolejne pokolenia. Polecam tę powieść wszystkim miłośnikom literatury obyczajowej z wyrazistym tłem historycznym, czytelnikom chętnie wybierającym literackie debiuty. Aldona Żółtowska stworzyła debiut godny uwagi – subtelny, poruszający i pełen literackiej wrażliwości. To historia, która zostaje z czytelnikiem na długo po przeczytaniu ostatniej strony. Bardzo polecam!