Serce w ogniu. Burzliwe życie Josephine Baker - Elżbieta Sieradzińska

„Serce w ogniu. Burzliwe życie Josephine Baker” autorstwa Elżbiety Sieradzińskiej to biografia imponująca objętością i wyraźnie nastawiona na całościowe ujęcie życia Josephine Baker, a właściwie urodzonej 3 czerwca 1906 roku w St. Louis Fredy Josephine MacDonald. Efektem jest książka napisana z ogromną dbałością o szczegóły i kontekst historyczny, zabierająca czytelnika w podróż przez kontynenty, dekady i doświadczenia, a w samym centrum tej podróży stawiająca niezwykłą kobietę. Josephine Baker nie jest tu wyłącznie legendą sceny czy symbolem emancypacji. Zostaje pokazana jako człowiek z krwi i kości: pełna odwagi, pasji i marzeń, ale też chaosu, impulsywności i słabości. To opowieść o sztuce, historii, rasizmie, wojnie i miłości, a przede wszystkim o sile jednostki, która nie godzi się na narzucone ograniczenia. Lektura nie jest łatwa ani szybka. Ponad 560 stron drobnego druku i ogrom detali wymagają czasu i skupienia. Moje czytanie trwało dłużej, niż zakładałam, co paradoksalnie pozwoliło mi docenić szczegóły oraz liczne fotografie – jedną z największych zalet książki. Uwidaczniają one ogrom pracy włożonej w research. Autorka odwiedziła wiele miejsc, prowadziła rozmowy, korzystała z archiwów, artykułów, książek i wywiadów z adoptowanymi dziećmi Baker. To pierwsza biografia o Josephine, po którą sięgnęłam, dlatego wiele aspektów jej życia było dla mnie nowością. Czy autorce cenionych biografii niezwykłych kobiet, której twórczość była mi dotąd nieznana, udało się oddać nie tylko jej sceniczny fenomen, ale również jej prywatną, pełną sprzeczności naturę? Wydaje mi się, że tak, choć nie ocenia ani nie krytykuje swojej bohaterki, skupiając się raczej na przedstawieniu faktów i kontekstu, pozostawiając czytelnikowi przestrzeń do samodzielnego wyciągania wniosków i własnej oceny podejmowanych przez nią decyzji. Otrzymujemy opis życia Baker, które przypomina bajkę o Kopciuszku. Freda wyrastała w świecie biedy, przemocy i rasizmu, lecz dzięki talentowi, determinacji i ogromnej pracy zdołała wyrwać się z marginesu społecznego i osiągnąć międzynarodową sławę. Z dziewczynki pozbawionej perspektyw stała się ikoną kultury i stylu oraz symbolem wolności. Była gwiazdą kabaretu, tancerką, piosenkarką i aktorką filmową (jako pierwsza Afroamerykanka wystąpiła w głównej roli kinowej), a także jedną z pierwszych czarnoskórych artystek, które zdobyły światowe uznanie i wielki majątek. Poruszała się swobodnie w świecie elit, przyjaźniąc się z monarchami, politykami, artystami i intelektualistami XX wieku. Bywała na salonach i dyplomatycznych przyjęciach, a jej nazwisko otwierało drzwi niedostępne dla wielu innych, z czego niejednokrotnie świadomie korzystała. Była prekursorką, która wyprzedzała swoje czasy, przełamującą utrwalone stereotypy i bariery rasowe. Podczas II wojny światowej działała w ruchu oporu, a po jej zakończeniu angażowała się w walkę z rasizmem i segregacją. Jednocześnie historia „Czarnej Wenus” to nie tylko opowieść o spektakularnym sukcesie artystycznym, lecz także o głębokim wewnętrznym rozdarciu i kosztach, jakie Josephine Baker ponosiła przez całe życie. Nigdy nie przestała być rozdarta między Ameryką, która ją odrzucała a Europą, która dała jej sławę i względne poczucie wolności. Borykała się z brakiem biologicznych dzieci, co próbowała zrekompensować, tworząc słynną „Tęczową Rodzinę” z adoptowanych dzieci różnych narodowości i ras. Wielokrotnie wymykała się śmierci, zarówno dosłownie, jak i metaforycznie. Zarabiała ogromne sumy, wydawała je niemal tak szybko, jak je zdobywała. Żyła ponad stan, ufała niewłaściwym doradcom, nie interesowała się długofalowymi konsekwencjami finansowymi. Często lekceważyła narastające problemy, reagując na kryzysy emocjonalnie i impulsywnie, jakby wierzyła, że sława i charyzma ją ocalą. Choć jej finansowe kłopoty ostatecznie zakończyły się bankructwem, trzeba przyznać, że miała niebywałą zdolność do powstawania i wracania na scenę, nawet w dość zaawansowanym wieku. Zmarła 12 kwietnia 1975 roku, zaledwie dwa dni po ostatnim występie, mając 68 lat. Śmierć nie zakończyła jej niezwykłego wpływu na historię, a wręcz przeciwnie, jej legenda trwa do dziś. Baker jest jedyną Amerykanką, pierwszą czarnoskórą kobietą i szóstą w ogóle, która w 2021 roku została uhonorowana miejscem w Panteonie we Francji, a pożegnano ją tam z wojskowymi honorami, z udziałem prezydenta Francji Emmanuela Macrona. Paryż o niej pamięta, a jej dziedzictwo pozostaje żywe. Zachęcam do sięgnięcia po jej biografię nie tylko po to, by poznać samą artystkę, ale przede wszystkim, by przypomnieć sobie o wartościach, które reprezentowała, i które jak ona będą wieczne. Na marginesie warto wspomnieć, że Elżbieta Sieradzińska pracuje obecnie nad biografią Louisa de Funèsa, moją uwagę przykuła postać Antoniego Cierplikowskiego i wspomnienie jego biografii autorstwa Marty Orzeszyny, po którą chętnie sięgnę. Dziękuję Wydawnictwu Marginesy za możliwość poznania kolejnej fascynującej osobowości.