Paszporty “Polityki” 2020: "Bezmatek" – strata, pustka i życie po

2021-02-15
Paszporty “Polityki” 2020: "Bezmatek" – strata, pustka i życie po

Książka Bezmatek to prozatorski debiut Miry Marcinów. Głównym tematem książki jest żałoba córki po śmierci matki. Z wykształcenia autorka jest doktorem psychologii, co daje jej mocną naukową podstawę do budowania realistycznych portretów swoich bohaterów. Nie to jednak wybija się na główny plan w prozie Marcinów. Krytycy najbardziej doceniają w niej język, konstrukcję oraz niezwykły, oryginalny obraz trudnej i złożonej miłość córki do matki.

Paszporty Polityki 2020 w kategorii literatura

Tegoroczne rozdanie Paszportów Polityki przebiegało w wyjątkowych warunkach. Wręczanie nagród w studiu odbywało się bez udziału publiczności i z zachowaniem najwyższych środków bezpieczeństwa podyktowanych przez pandemię. Nagrody nie były przekazywane do rąk laureatów, a bezpiecznie czekały na nich w osobnym pomieszczeniu. Z kolei wypowiedzi nagradzanych i prowadzących zdominowała obecna sytuacja polityczna w kraju.

Te trudne dla wszystkich realia na szczęście nie zahamowały rozwoju młodej, polskiej prozy. Kolejne nagrody trafiają do coraz odważniejszych narracji o nowatorskiej konstrukcji, oryginalnym języku czy nowym ujęciu tematu. Największym konkurentem Marcinów do głównej nagrody był Igor Jarek ze swoim szeroko komentowanym zbiorem opowiadań Halny. Znajdziesz go w naszej księgarni online.

Jury jednak zdecydowało się oddać Paszport w ręce Miry Marcinów za jej prozatorski debiut - Bezmatek.

Bezmatek Miry Marcinów – książka, którą warto przeczytać

W rozmowie z Zofią Zaleską na łamach Dwutygodnika Mira Marcinów przyznała, że łączy ją z narratorką powieści wspólne doświadczenie straty matki. Pomogło jej to lepiej ująć przeżywaną żałobę wraz z najbardziej ekstremalnymi zachowaniami i myślami, których próżno szukać w powszechnie obowiązujących narracjach na ten temat. Nie warto jednak patrzeć na tę powieść jedynie z perspektywy autobiograficznej.

Czym właściwie jest „bezmatek”? Słowo to Marcinów odnalazła w słowniku pszczelarzy. Bezmatek to sytuacja, kiedy w ulu brakuje matki. Zdezorientowanie pszczół i wpływ tego braku na całą społeczność owadów stały się drogą do poszukiwania nowego języka żałoby. W wypowiedziach wielu krytyków próba ta oceniana jest niezwykle pozytywnie. Język autorki jest konkretny i dopracowany z naukową dokładnością. Nie jest jednak suchym dyskursem. Niesie ze sobą ogromny ładunek emocjonalny.

Autorka tę dezorientację spowodowaną brakiem próbowała wyrazić również za pomocą sloganów, radiowych piosenek zasłyszanych w dzieciństwie, hasztagów czy gazetowych nagłówków. Powieść ta jest więc mocno zanurzona we współczesnych realiach, co również podkreśla w rozmowie Zofia Zaleska.

Uzależniająca matka – czyli o niezwykłej relacji matki i córki

Krytycy doceniają w swoich recenzjach nowy język i niezwykłą konstrukcję powieści. Bezmatek do polskiej literatury wnosi również oryginalny obraz relacji córki i matki. Jest to relacja o tyle trudniejsza, że uzależniona od alkoholu matka często jest nieprzewidywalna.

Narratorka snuje opowieść już z perspektywy osoby w żałobie. Cofa się wspomnieniami do swojego dzieciństwa, do choroby matki i do chwili jej śmierci.

Doświadczenie utraty matki próbował uchwycić także Marek Bieńczyk w książce Kontener. W krótkich esejach skupiających się wokół tematu śmierci próbuje odnaleźć swój język żałoby, który pozwoliłby mu pogodzić się ze stratą bliskiej osoby. Często przemawia językiem poezji, przywołując konkretne wiersze i ich twórców. Bieńczyk w niezwykły sposób opisuje rzeczywistość wokół siebie za pomocą literatury.

Temat śmierci matki podjął również Marcin Wicha w nagrodzonej Nike książce Rzeczy, których nie wyrzuciłem. Narrator tej powieści wspomina swoją zmarłą matkę i rekonstruuje jej historię na podstawie rzeczy, które porządkuje po jej śmierci. Autor wielokrotnie sięga do tematu żałoby. Poprzednia jego książka Jak przestałem kochać design jest zapisem doświadczenia śmierci ojca. W obu książkach wspomnieniowy język żałoby miesza się z próbą przedstawienia zmian ustrojowych zachodzących w Polsce.

Są to jednak wszystko męskie narracje, które próbują uchwycić tę niezwykłą relację pomiędzy synem a matką. Jak zauważa w swojej recenzji książki Bezmatek Joanna Bednarek relacja matki i córki w literaturze była zawsze toksyczna. Matka ma ogromny wpływ na tożsamość córki i jej przyszły sposób patrzenia na świat. Niestety doświadczenie matki było zawsze zdominowane przez kulturę patriarchalną. Przekazywała więc córce swój bagaż doświadczeń związanych z ograniczeniami narzuconymi przez kulturę, co wpływało często na negatywny obraz matki.

Proza Miry Marcinów jest pozbawiona ojca. Bez znaczenia jest w niej jego utrata czy nieobecność. Ojca nie ma, bo w tej relacji jest niepotrzebny. Jest córka, matka i niezwykle silna miłość, wręcz uzależnienie, które je łączy. Jest to nowa perspektywa, której trudno doszukać się także w prozie feministycznej tworzonej zawsze w relacji do systemu patriarchalnego. Mira Marcinów wypływa na całkiem nowe wody, przedziera nowe szlaki, którymi mamy nadzieje, pójdzie więcej autorek.

W naszej księgarni internetowej znajdziesz tę niezwykłą powieść, jaką jest Bezmatek Miry Marcinów. Niebezpodstawnie zdobyła ona Paszport Polityki za rok 2020. Warto, więc przekonać się samodzielnie, jak wiele ma do powiedzenia o stracie i relacji między córką a matką.

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką dotyczącą cookies. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do cookie w Twojej przeglądarce.
Zamknij
pixel